BASIN DILI VE UYGULAMALARI DERSI (TABLOIDLESME UYGULAMAÖDEVI)

Bası Dili ve Uygulamaları dersi kapsamında 8 – 12 Mart günleri arasında yayınlana Ortadoğu Gazetesi tabloidleşme unsurları göz önüne alınarak incelenmiştir. Haberde tabloidleşme unsurları; sansasyonel olana yönelme, haberin dramatik hale getirilmesi, bağlamsızlaştırılması, haberin kişiselleştirilmesi, söylemin bayağılaşması ve basite indirgenmesi bağlamında ele alınmıştır.

Örnek -1

Gazete: Ortadoğu
Tarih: 8 Mart 2007
Haberin Konusu: Türkiye’nin çok ağır bir kriz eşiğine geldiği ve PKK
Haberin Başlığı: “ Başbakan PKK ile aynı noktada”
Etik Problem: Türkiye’yi yakından ilgilendiren PKK konusuna MHP lideri Devlet Bahçeli’nin sözüne değinmiştir. Bahçelinin söylediği “Ortada olan gerçek, Başbakan ve PKK’nın Türk milliyetçiliği düşmanlığında aynı noktada buluşmuş olmalarıdır” sözünden yola çıkılarak Başbakan PKK ile aynı noktada sözüyle başlık haberi yazan kişi tarafından kişiselleştirilmiştir. Sanki Bahçeli’nin sözüymüş gibi algılanması sağlanmış ve başlığın yanına Devlet Bahçeli’nin resminin de konulması bu başlığın Bahçeli tarafından söylendiği izlenimini vermiştir. Bahçeli’nin sözü bile olsa başlık tırnak içerisine alınmalıydı.

Örnek -2

Gazete: Ortadoğu
Tarih: 8 Mart 2007
Haberin Konusu:  Dünya Kadınlar Günü ile ilgili yapılan bir toplantıda Van’ın Bostaniçi Belde ve Belediye Başkanı DTP’li Gülcihan Şimşek’in konuşması.
Haberin Başlığı: “ Öcalan’ın maşaları ( iç sayfada haberin devamında da ‘Küstaha bak’ diyerek bahsedilmiştir.”
Etik Problem: Van’ın Bostaniçi Belde ve Belediye Başkanı DTP’li Gülcihan Şimşek, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü ile ilgili yapılan toplantıda Türkçe konuşacağı için özrünü beyan etmesinden terörist başı Öcalan’ın sağlık durumu ile ilgili yapılan spekülasyonlara değinen Şimşek, Öcalan’dan ‘Sayın’ diye hitap emesi üzerine atılmış bir başlıktır. Burada Öcalan’ın maşaları diyerek “maşalarda” söylemin bayağılaşma ve basite indirilmesi söz konusu olmuştur. Bunun dışında kişiselleştirmeye gidilmiştir.  Haberin başlığı muhabirin kişisel söylemidir, haberin içeriğine göre atılmıştır. 10. sayfada verilen haberin devamında ise “Küstaha bak” başlığı altında yer verilmiştir. Bu başlıkta ise yine  Kişiselleştirme yapılmıştır. Kişileştirme yapılması DTP’li Belediye Başkan’ı Gülcihan Şimşek, konuşmasına Kürtçe başlaması ve programa katılan kadınlardan her zaman her yerde Kürtçe konuşmalarını isteyen Şimşek , “Analar dillerine sahip çıkmadığı zaman dil ve kültürleri yok olur. Bunun için analar, dillerine sahip çıkmalıdır.” demesi üzerine atılmış bir başlıktır.

Örnek -3

Gazete: Ortadoğu
Tarih: 8 Mart 2007
Haberin Konusu: Bağ-Kur’da 2005 ve 2006’da toplam 193 milyon reçetenin birikmesi.
Haberin Başlığı: “ Milyonlarca reçete gözden kaçtı”
Etik Problem: Eleman yetersizliği nedenlerden ötürü, reçetelerin büyük bölümünün hiç kontrol edilmeden ödendiği haberinden yola çıkılarak atılmış olunan bu başlıkta söylemin bayağılaşması ve basite indirgenmesi söz konusudur. Burada bayağılaşma “gözden kaçtı” kelimesinde vardır. Bunun dışında burada kişiselleştirme vardır.

Örnek -4

Gazete: Ortadoğu
Tarih: 8 Mart 2007
Haberin Konusu:  Türkiye 2. Futbol Ligi B Kategorisi 4. klasman Grubu’nda mücadele eden Tokat Spor’un Teknik Direktör değişikliği.
Haberin Başlığı: “ Tokatspor kan değişikliğine gitti”
Etik Problem: Türkiye 2. Futbol Ligi B Kategorisi 4. klasman Grubu’nda mücadele eden Tokat Spor’un Teknik Direktör değişikliğine gitmesi ve yerine Arsinspor’da görev yapan Fethi Türkoğlu ile anlaşması içerikli spor haberinin başlığı olan Tokatspor kan değişikliğine gitti ifadesi söylemin bayağılaşmasına ve basite indirgenmesine örnek teşkil etmektedir. Burada bayağılaşma “kan değişikliği” kelimesinde vardır.

Örnek -5

Gazete: Ortadoğu
Tarih: 9 Mart 2007
Haberin Konusu:  MHP Genel Başkan Yardımcısı Oktay Vural’ın Ordunun PKK’ya destek olan Barzani’yle görüşemeyeceği üzerine yaptığı bir açıklama.
Haberin Başlığı: “ Hükümetin hedefi ordu”
Etik Problem: Türkiye’yi yakından ilgilendiren PKK konusuna MHP Genel Başkan Yardımcısı Oktay Vural’ın Başbakan Erdoğan’ı eleştiren “Hükümetin gerekirse Görüşürüz”  sözünden yola çıkılarak  “ Hükümetin hedefi ordu” başlık haberi yazan kişi tarafından kişiselleştirilmiştir. Sanki Vural’ın sözüymüş gibi algılanması sağlanmış ve başlığın yanına MHP Genel Başkan Yardımcısı Oktay Vural’ın resminin de eklenmesi bu başlığın Vural tarafından söylendiği izlenimini vermiştir. Vural’ın sözü bile olsa başlık tırnak içerisine alınmalıydı. Burada tabloidleşme unsurlarından bir diğeri ise Sansasyonel olana yönelme vardır. Burada haber başlığında dikkat çekilmeye başlanmıştır.

Örnek -6

Gazete: Ortadoğu
Tarih: 9 Mart 2007
Haberin Konusu:  Maden Mühendisleri Odası yaptığı bir yazılı açıklama
Haberin Başlığı: “Enerji krizi kapıda bekliyor”
Etik Problem: Maden Mühendisleri Odası yaptığı bir yazılı açıklama ile “Uygulanmakta olan enerji politikaları, ülkede yakın gelecekte bir enerji krizine yol açabilir” uyarısında bulunması üzerine atılmış olan “Enerji krizi kapıda bekliyor” aniden olabilecek hemen olacak izlenimi verilmiş ve Sansasyonel olana yönelme söz konusudur. Bunun dışında haberin başlığına baktığımızda Maden Mühendisleri Odası’nın yaptığı açıklamadan yola çıkarak sanki başlıktaki sözü onlar söylemiş izlenimi verilmiş ve kişiselleştirme yapılmıştır. Onlar söyleseydi eğer tırnak içine alınması gerekiyordu.

Örnek -7

Gazete: Ortadoğu
Tarih: 9 Mart 2007
Haberin Konusu:  MHP Küçükçekmece İlçe Başkanlığı Muhtarlarla İstişare Toplantısı
Haberin Başlığı: “Sonunda Muhtarlar da seslerini yükselttiler”
Etik Problem: İstanbul’un en büyük ilçesi Küçükçekmece mahalle muhtarları, başta altyapı olmak üzere güvenlik, sağlık ve eğitimden mahrum bırakıldıklarını iddia etmelerinden yola çıkılarak atılmış olan “Sonunda Muhtarlar da seslerini yükselttiler” başlığında ilk bakışta ses tonlarını yükseltmek bağırmak anlamı ifade ediyormuş gibi gözükse de haberin içeriği okunduğunda yapılan hizmetlerden dolayı itiraz ettikleri anlamına gelmektedir. Bu başlıkta söylemin bayağılaşması ve basite indirgenmesi söz konusu olmuştur. İkinci unsur ise kişiselleştirme vardır.

Örnek -8

Gazete: Ortadoğu
Tarih: 9 Mart 2007
Haberin Konusu:  Özel güvenlik sektörü
Haberin Başlığı: “Özel güvenlik sektöründe patlama”
Etik Problem: özel güvenlik olan ihtiyacın artması dolayısıyla şirket sayısında artma olmasından bahseden bu haberde “Özel güvenlik sektöründe patlama”  bu atılan başlıkta özel güvenlik sektöründe olan bir bombanın patlamasından bahsediliyor anlamı çıkması sebebiyle burada söylemin bayağılaşması ve basite indirgenmesi söz konusu olmuştur. Diğer tabloidleşme unsuru ise Sansasyonel olana yönelme vardır. Başlık incelendiğinde “bombanın patlaması ifadesi” varmış gibi algılanmıştır.

Örnek -9

Gazete: Ortadoğu
Tarih: 10 Mart 2007
Haberin Konusu:  Böbreğini kızı için veren bir anne
Haberin Başlığı: “ Böbreğini kızına veriyor”
Etik Problem: Kızı için servetini kaybeden annenin örnek mücadelesini ve hayırsever işadamı Haluk Arabacığlu’nun yapmış olduğu yardım konulu bu haberde Arabacıoğlu Ayşe Durukan ve kızı Edayı ziyareti sırasında hastanenin bahçesindeki karşılaşma hüzünlü anlara sahne oldu. Arabacığlu ilk defa tanıştığı anne Ayşe ve kızı Eda Durukan’ı görünce gözyaşlarına hakim olamadı. Sözleri incelendiğinde bura da haberin dramatik hale getirilmesi söz konusudur ve o anki bahçede çekilmiş fotoğrafın verilmesi habere duygusallık katmıştır.

Örnek -10

Gazete: Ortadoğu
Tarih: 10 Mart 2007
Haberin Konusu:  Multipl Skleroz (MS)  hastalığı nedeniyle 10 yıldır yatağa bağımlı yaşayan Ayhan Tak
Haberin Başlığı: “10 yıldır Sakat eşine yılmadan bakıyor”
Etik Problem: Hastalığı yakalanmasının ardından 10 yıl boyunca eşinin hiç yanından ayrılmadığını belirten Ayhan Tak, “Şu an yaşıyorsam, eşime borçluyum. Benim eşim yılın kadını seçilmeye layık” diyerek eşine sarılıp öptü. Sözleri üzerinde durularak ve yukarıda hanımıyla çekilen resmi bulunan Ayhan Tak’ın bu fotoğrafları habere haberin dramatik hale getirilmesi sebep olmuş ve habere duygusallık katmıştır.

Örnek -11

Gazete: Ortadoğu
Tarih: 10 Mart 2007
Haberin Konusu:  Kerkük Türkmenlerine yapılan haksızlık
Haberin Başlığı: “Türkmen varlığı tanınmalı”
Etik Problem: Aliağa MHP ilçe Başkanı Nail KAYMAK Kerkük Türkmenlerine yapılan haksız baskı ve uygulamalar dile getirme ve Türkmenlerin içinde bulundukları zorluklara değinirken “Türkmen varlığı tanınmalı Türkmenlerin aleyhine olduğu açıkça bilinen saçma sapan “referandum” iptal edilmelidir.”dedi. Kaymak burada bu sözü söylemesine rağmen söylemiş olduğu söz tırnak içerisinde verilmediği için kişiselleştirme söz konusudur.

Örnek -12

Gazete: Ortadoğu
Tarih: 10 Mart 2007
Haberin Konusu:  Karabük’ün Safranbolu ilçesinde konakların kapısında bulunan 2 tokmak
Haberin Başlığı: “Safranbolu’daki kapı tokmaklarının şifresi ”
Etik Problem: Safranbolu da konakların kapısında bulunan 2 tokmağın ne anlama geldiğinin kalın ses çıkaranı erkekler, ince ses çıkaranı kadınlar çalıyor. Tokmaklardaki ipin bağlanış şeklinden ev sahibinin evde olup olmadığının anlaşıldığı anlamına gelmesi burada başlığın “Safranbolu’daki kapı tokmaklarının şifresi ” yani eskiye ait olan bir şeyi yeni teknolojide oluşan bir şeyle karşılaştırılması var ve burada söylemin bayağılaşması ve basite indirgenmesi söz konusu olmuştur. “tokmaklarının şifresi” derken söz konusudur.

Örnek -13

Gazete: Ortadoğu
Tarih: 11 Mart 2007
Haberin Konusu:  Zana ve arkadaşlarına siyaset yolunun açılması
Haberin Başlığı: “ Zanagillere AKP kıyağı”
Etik Problem: Milliyetçi Hareket Partisi Genel Muhasip Yardımcısı Mehmet Nacar, AKP’nin yapmış olduğu kanun değişiklikleri Zana ve arkadaşlarına nasıl avantajlar sağladığı üzerine yaptığı açıklamada “ Zanagillere AKP kıyağı” bu tür hiçbir söylemi bulunmadığı halde Nacar’ın sözü gibi aksettirilmiştir ve burada kişileştirmeye gidilmiştir. “Zanagiller” derken ise Söylemin bayağılaşması ve basite indirgenmesi söz konusudur.

Örnek -14

Gazete: Ortadoğu
Tarih: 11 Mart 2007
Haberin Konusu:  Irak’ın komşu ülkeler toplantısı
Haberin Başlığı: “Irak’ın Kaderi Masaya Yatırıldı”
Etik Problem: Irakta olup biten olumsuzlukların ardından Irak’a komşu ülkeler toplantısı, üst düzey memurların katılımıyla Irak’a bir çözüm yolu aranmaya çalışılmıştır. Bu çözüm yolları göz önünde bulundurularak atılan  “Irak’ın Kaderi Masaya Yatırıldı” başlıkta “masaya yatırıldı” kelimesi burada söylemin bayağılaşma ve basite indirilmesi problemini doğurmuştur.

Örnek -15

Gazete: Ortadoğu
Tarih: 11 Mart 2007
Haberin Konusu:  Beşiktaş’ın deplasmanda aldığı kötü sonuçlar
Haberin Başlığı: “Deplasmanlar kâbusu”
Etik Problem:  Siyah Beyazlı ekibin bu sezon deplasmanlarda 5 kez berabere kalırken, 4 kez de mağlup olmasından bahsedilmek istenmiştir ve bu bağlamda başlık “Deplasmanlar kâbusu” diyerek tabloidleşme unsurlarından söylemin bayağılaşma ve basite indirilmesi söz konusu olmuştur. Bunun dışında haberin yazımında hatalar vardır.

Örnek -16

Gazete: Ortadoğu
Tarih: 12 Mart 2007
Haberin Konusu:  Fuhuş yapan kadın
Haberin Başlığı: “Kucağında 30 günlük bebeğiyle fuhuş yaptırıyorlardı”
Etik Problem: Hatay’ın İskenderun ilçesinde kucağında 30 günlük bebeğiyle zorla fuhuş yaptıranla bir kadıdan bahsedilmekte ve 30 günlük bebeğiyle derken haberin dramatik hale getirilmesi söz konusudur. Bunun yanında fotoğrafın verilmesi de habere duygusallık katmıştır. Diğer tabloidleşme unsuru ise Sansasyonel olana yönelme başlığa baktığımızda “bebeğinin yanında bulunması onunla olmasından” dolayı vardır.

Örnek -17

Gazete: Ortadoğu
Tarih: 12 Mart 2007
Haberin Konusu:  İşadamının M.K’nın böbreğinin birini zorla gasbetmesi
Haberin Başlığı: “Sonunda bunu da gördük”
Etik Problem:  işadamının M.K isimli kişiden zorla böbreğinin birisini almak istemesi üzerine burada muhabir kendini tutamamış ve “Sonunda bunu da gördük” sözleriyle kişiselleştirme yapılmıştır. Bu başlıkta muhabirin kendi yorumu söz konusudur. Diğer unsur ise sansasyonel olana yönelme “bunu da gördük” neyi gördük, şok unsuru varmış izlenimi verilmiştir.

SONUÇ
  Bu araştırmam da tabloidleşmenin ciddi bir hastalık haline geldiği gözler önüne serilmiştir. Türkiye’de diğer yayın organlarına oranla kendilerine “ciddi basın” diyerek yer edinmiş bu gazeteler nasıl oluyor da tirajlarını arttırmak için günden güne karşımıza çıkan toplumsal sorunların duygu sömürüsü yapılarak ve dramatize olarak yansıtılması, ekonomi, siyasi içerikli haberlerden spor haberlerine kadar uzanan bu illetin varlığından söz edebiliyoruz. Tüm bu tabloidleşme unsurları okuyucuyu olaylar üzerinde sağlıklı bir biçimde düşünmekten alıkoyacak unsurlardır. Bu tabloidleşme örnekleri insanların “kamunun bilme hakkı” na ne denli hizmet edeceği şüphesini doğurmuştur. Belki gazete kendi kitlesini memnun etse de bunun yanlış olduğunu bu hataların düzeltilmesi gerektiğinin farkında olması gerekmektedir. Gazete haberlerinde tabloidleşme unsurlarının dışında yazım ve imlaya dikkat edilmemiştir. Bu gibi ciddi gazetelerin bu tabloidleşme unsurlarını, yapmalarının sebebini ben tiraj elde etmek ve haberleri ilgi çekici hale getirmekle kitleyi yanlarına çekmek olduğu izlenimine varılmıştır.